W jednym z ostatnich wpisów poruszyliśmy tematykę motywów przedsiębiorców chcących sprzedać swoją firmę. Warto więc pogłębić ten temat o inne zagadnienie związane z sukcesją w firmie, czyli osobowego i prawnego następstwa w biznesie. Po 25 latach od rozpoczęcia transformacji gospodarczej w Polsce obserwowana jest zmiana pokoleniowa w polskich firmach rodzinnych. Według szacunków jest ich w naszym kraju ponad 1,5 mln, co stanowi 78% wszystkich przedsiębiorstw. Przedsiębiorcy, którzy założyli swoje przedsiębiorstwa w latach 90-tych, zaczynają już osiągać wiek emerytalny. W związku z tym  coraz częściej zastanawiają się  czy powierzyć prowadzenie biznesu dzieciom, czy menedżerom zewnętrznym. Przedstawiamy sposoby, dzięki którym można należycie zabezpieczyć interesy właścicieli oraz jak przekazać firmę dzieciom lub managerom.

Oddzielenie powiązania własności i zarządzania oraz zabezpieczenie interesu właścicieli

Sukcesja to przekazanie zarządu lub zarządu i własności firmy młodszemu pokoleniu przez pokolenie starsze. Pierwszym krokiem tego procesu powinno być oddzielenie funkcji właścicielskich od zarządczych. Jest to istotne, ponieważ właściciele przeważnie poświęcają firmie wiele lat swojego życia, czują  odpowiedzialność za pracowników i za przyszłość firmy. Z tego też powodu właściciele, którzy są emocjonalnie  związani z firmą mogą mieć istotne opory wobec przekazywania władzy następcom. Niezbędna jest wówczas zmiana sposobu myślenia właścicieli o spółce. Muszą być oni przekonani o konieczności oddania sterów w ręce następców i obdarzenia ich kredytem zaufania, by umożliwić im swobodne podejmowanie decyzji w firmie. Pracownicy firmy i kierownicy średniego szczebla także muszą zrozumieć i zaakceptować fakt, że zmienił się „ośrodek podejmowania decyzji”. Często zdarza się bowiem, że pomimo wycofania się właściciela z bieżącej działalności, pracownicy i menedżerowie u niego szukają rozwiązań kwestii związanych z firmą.

Kolejnym bardzo ważnym krokiem w procesie sukcesji jest zabezpieczenie interesu właścicieli, którzy nie decydują się na spieniężenie swoich udziałów. W tym celu niezbędne jest określenie na jakich zasadach pokolenie starsze będzie pobierało w przyszłości wynagrodzenie z firmy, będące swego rodzaju emeryturą. Najczęściej stosowane są trzy warianty:

  1. Objęcie płatnych stanowisk w radzie nadzorczej,
  2. Objęcie stanowisk doradczych, np. doradców zarządu,
  3. Pobieranie dywidendy z racji posiadanych udziałów,
  4. Wariant mieszany np. połączenie dywidendy z wynagrodzeniem dla doradców zarządu.

Jak przekazać firmę dzieciom?

Bardzo często bywa, że starsze pokolenie chce za wszelką cenę przekazać prowadzenie firmy dzieciom, które w ogóle nie wykazują do tego chęci ponieważ mają inne zainteresowania, pasje i wizję swojego życia. Ponadto, nie wszyscy mają predyspozycje do zarządzania firmą.

Współczesne skuteczne zarządzanie przedsiębiorstwem wymaga od menedżerów posiadania interdyscyplinarnej wiedzy z zakresu marketingu, finansów, oraz prawa. Dobrą praktyką w przypadku kandydatów, przygotowywanych do objęcia zarządu w przyszłości, jest odbycie staży w różnych działach firmy, aby zyskać doświadczenie i poznać różne obszary działalności przedsiębiorstwa. Zbyt długie zwlekanie z przekazaniem władzy potomkom może być szkodliwa dla relacji i  doprowadzić do konfliktów wewnątrz firmy.

Jak przekazać firmę managerom?

Przekazywanie zarządzania firmą managerom zewnętrznym jest jeszcze bardziej skomplikowane niż przekazanie przedsiębiorstwa dzieciom. Pierwszym krokiem powinno być zdefiniowanie przyszłej roli seniorów w spółce. Mogą oni pełnić nadzór właścicielski poprzez przez zgromadzenie wspólników bądź radę nadzorczą, albo  doradzać zarządowi. Niezbędne jest ustalenie zasad wynagradzania managerów za wykonywaną pracę. W celu zbliżenia ich osobistych celów do celów właścicieli możliwe jest uzależnienie wynagrodzenia od wyników firmy lub wynagrodzenie częściowo wypłacane w postaci udziałów w firmie. Kolejnym istotnym krokiem powinno być stworzenie narzędzi, które pozwolą monitorować na bieżąco wyniki firmy i rozliczać pracę managerów. Przydatne jest tu wprowadzenie sformalizowanych narzędzi budżetowania i kontrolingu, a w większych przedsiębiorstwach także wprowadzenie systemów informacji zarządczej (ang. Management Information Systems).

Podsumowanie

Wielu właścicieli rozpatruje sukcesję w kategorii problemu, któremu kiedyś w przyszłości należy stawić czoła. Twierdzenie to jest błędne, ponieważ odpowiednie, wcześniejsze przygotowanie się i zaplanowanie sukcesji spowoduje, że proces przekazania zarządzania nad spółką nie będzie problemem tylko naturalna koleją rzeczy. Pamiętajmy, że bliższej lub dalszej przyszłości każda firma rodzinna zetknie się z tym wyzwaniem, a niewiele z nich jest do tego przygotowanych. Nie możesz do tego dopuścić!